Na kilka tygodni przed pocz\u0105tkiem roku szkolnego 2022\/2023 rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 burza wok\u00f3\u0142 podr\u0119cznika do nowego przedmiotu dla szk\u00f3\u0142 ponadpodstawowych. Ksi\u0105\u017cka prof. Wojciecha Roszkowskiego zatytu\u0142owana \u201eHistoria i tera\u017aniejszo\u015b\u0107\u201d ma wype\u0142ni\u0107 luk\u0119 w nauczaniu historii. Od wielu ju\u017c lat jedynie pobie\u017cnie uczono w szko\u0142ach historii najnowszej, a wi\u0119c historii powojennej, uwzgl\u0119dniaj\u0105cej czas g\u0142\u0119bokich przemian spo\u0142eczno-kulturowych drugiej po\u0142owy XX w. Podr\u0119cznik ten wzbudzi\u0142 szczeg\u00f3lnie ostry sprzeciw w \u015brodowiskach lewicowych i zwi\u0105zanych z nimi mediach. Niezgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 obecnie poprawno\u015bci\u0105 polityczn\u0105 jego autor nie przedstawi\u0142 bowiem historii najnowszej jako prostej konsekwencji post\u0119pu technicznego i rzekomo nieuchronnych przemian cywilizacyjnych, ale ukaza\u0142 znacz\u0105cy wp\u0142yw na te procesy marksizmu kulturowego i zwi\u0105zanego z nim, wdra\u017canego na skal\u0119 globaln\u0105 lewicowego projektu ideowego przeobra\u017cania spo\u0142ecze\u0144stw. Trudno odm\u00f3wi\u0107 rzetelno\u015bci prof. Roszkowskiemu, chocia\u017c mo\u017cna oczywi\u015bcie dyskutowa\u0107 z jedn\u0105 czy drug\u0105 zamieszczon\u0105 w podr\u0119czniku tez\u0105, a tak\u017ce ze stylem, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego autor przedstawia historyczne fakty i ich ideowe t\u0142o.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnym punktem krytyki sta\u0142y si\u0119 zawarte w podr\u0119czniku stwierdzenia dotycz\u0105ce prokreacji. Znajduj\u0105 si\u0119 one w rozdziale \u201eKultura i rodzina w oczach Zachodu\u201d, w kontek\u015bcie omawiania rewolucji seksualnej lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX w. oraz ekspansji ideologii gender. Jak stwierdza prof. Roszkowski, w ramach lansowanego modelu rodziny rozumianej jako dowolnie zdefiniowana grupa os\u00f3b, nierzadko o tej samej p\u0142ci, dzieci przychodz\u0105 na \u015bwiat tak\u017ce w oderwaniu od naturalnego zwi\u0105zku m\u0119\u017cczyzny i kobiety, w laboratorium. P\u0142odno\u015b\u0107 oderwana od tego zwi\u0105zku zostaje zdegradowana do rangi \u201eprodukcji ludzi, mo\u017cna powiedzie\u0107 hodowli\u201d. W tym kontek\u015bcie autor stawia retoryczne pytanie: \u201eKto b\u0119dzie kocha\u0142 wyprodukowane w ten spos\u00f3b dzieci? Pa\u0144stwo, kt\u00f3re bierze pod swoje skrzyd\u0142a tego rodzaju \u00abprodukcj\u0119\u00bb?\u201d (s. 225-226).<\/p>\n
W tek\u015bcie nie pada wprawdzie odniesienie do zap\u0142odnienia in vitro, jednak w\u0142a\u015bnie tak zosta\u0142 on zrozumiany. Krytycy zarzucili autorowi naruszenie godno\u015bci dzieci pocz\u0119tych in vitro przez okre\u015blenie sposobu powo\u0142ania ich do \u017cycia jako produkcji i hodowli oraz naruszenie godno\u015bci ich rodzic\u00f3w poprzez zarzut braku mi\u0142o\u015bci. Czy ta krytyka jest uzasadniona? Najpierw trzeba powiedzie\u0107, \u017ce wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 prowadzone ju\u017c od wielu lat w laboratoriach, szczeg\u00f3lnie na dalekim Wschodzie, prace nad skonstruowaniem sztucznej macicy, a tak\u017ce uzyskaniem zdolnych do \u017cycia embrion\u00f3w w drodze klonowania lub te\u017c odpowiedniej hodowli kom\u00f3rek macierzystych, kontrowersyjne uwagi autora mo\u017cna uzna\u0107 za trafne. Tego rodzaju eksperymenty, je\u017celi by\u0142yby prowadzone na ludzkich zarodkach, by\u0142yby faktycznie niczym innym jak hodowl\u0105 ludzi, pozbawionych jakiegokolwiek odniesienia do rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy mogliby ich kocha\u0107. S\u0105 one niczym innym, jak tylko efektem dalszego rozwoju technik zap\u0142odnienia in vitro oraz zgody spo\u0142ecze\u0144stw na ich szerokie zastosowanie.<\/p>\n
Mimo tego trzeba uzna\u0107 powy\u017cszy passus podr\u0119cznika za mocno niefortunny. Szczeg\u00f3lnie odnosi si\u0119 to do retorycznego pytania zadanego przez autora. Kto b\u0119dzie kocha\u0142 dzieci powsta\u0142e wskutek r\u00f3\u017cnego rodzaju procedur biotechnologicznych? Przede wszystkim b\u0119dzie je kocha\u0142 B\u00f3g, kt\u00f3ry kocha je ju\u017c od pierwszych chwil ich istnienia. Odnosi si\u0119 to do ka\u017cdej istoty ludzkiej, niezale\u017cnie od jej kondycji zdrowotnej, od tego czy \u017cyje jeden dzie\u0144 czy dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, ale tak\u017ce niezale\u017cnie od sposobu w jaki powsta\u0142a: czy jest naturalnie pocz\u0119tym, kochanym przez rodzic\u00f3w i oczekiwanym dzieckiem, czy te\u017c nie by\u0142a w \u017caden spos\u00f3b chciana, a powsta\u0142a wskutek niefrasobliwo\u015bci doros\u0142ych, czy nawet w wyniku gwa\u0142tu. Spos\u00f3b powstania i to, czy ktokolwiek na \u015bwiecie go akceptuje, czy te\u017c nie, w \u017caden spos\u00f3b nie wp\u0142ywa na status konkretnego cz\u0142owieka. Wszyscy s\u0105 obdarzeni t\u0105 sam\u0105 niezbywaln\u0105 i przyrodzon\u0105 godno\u015bci\u0105.<\/p>\n
Odnosi si\u0119 to tak\u017ce do dzieci powsta\u0142ych w wyniku zap\u0142odnienia in vitro. B\u00f3g kocha je tak, jak wszystkie inne dzieci, od pocz\u0105tku ich zaistnienia. Czy jednak by\u0142y one od pocz\u0105tku swojego zaistnienia kochane przez swoich rodzic\u00f3w? Ju\u017c samo postawienie takiego pytania powoduje zazwyczaj fal\u0119 oburzenia i zarzut nienawi\u015bci. Jednak w\u0142a\u015bnie tu tkwi sedno zdecydowanego sprzeciwu wobec zap\u0142odnienia in vitro, podnoszonego przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, a tak\u017ce szerzej \u2013 przez etyk\u0119 personalistyczn\u0105. Tu te\u017c tkwi ziarno prawdy zawarte w stwierdzeniu z podr\u0119cznika prof. Roszkowskiego. Nikt oczywi\u015bcie nie ma cienia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dzieci powsta\u0142e w wyniku zap\u0142odnienia in vitro (a jest ich ju\u017c w Polsce znacznie ponad dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy) s\u0105 dzisiaj <\/em>kochane przez swoich rodzic\u00f3w. Szczeg\u00f3\u0142owa analiza procedury zap\u0142odnienia in vitro pokazuje jednak, \u017ce nie by\u0142o tak od pocz\u0105tku ich istnienia. Na samym pocz\u0105tku procedury, w momencie powo\u0142ania go do \u017cycia, to konkretne dziecko, tak bardzo dzisiaj kochane, by\u0142o dla rodzic\u00f3w jedynie jednym z kilku embrion\u00f3w. R\u00f3wnie dobrze mog\u0142o podzieli\u0107 los swojego rodze\u0144stwa: zgin\u0105\u0107 przy nieudanej pr\u00f3bie implantacji w macicy, pozosta\u0107 w stanie zamro\u017cenia w ciek\u0142ym azocie lub po prostu \u2013 jako embrion nadliczbowy \u2013 zosta\u0107 zutylizowane (u\u015bmiercone) po up\u0142ywie okre\u015blonego prawem czasu. Mi\u0142o\u015b\u0107 rodzic\u00f3w sta\u0142a si\u0119 jego udzia\u0142em dopiero po tym, jak to w\u0142a\u015bnie ono zacz\u0119\u0142o si\u0119 rozwija\u0107 po implantacji. Pozosta\u0142e embriony, kt\u00f3re zaistnia\u0142y dlatego, by zwi\u0119kszy\u0107 prawdopodobie\u0144stwo powodzenia ca\u0142ej procedury, nie by\u0142y i nie s\u0105 ju\u017c kochane. Tak jak one, by\u0142 te\u017c traktowany na pocz\u0105tku swego istnienia ten embrion, kt\u00f3ry dzisiaj \u2013 jako urodzone dziecko \u2013 mo\u017ce cieszy\u0107 si\u0119 mi\u0142o\u015bci\u0105 rodzic\u00f3w. Takie potraktowanie go, chocia\u017c w \u017caden spos\u00f3b nie zmienia jego statusu moralnego i prawnego, godzi w jego ludzk\u0105 godno\u015b\u0107.<\/p>\n Nigdy nie wolno okre\u015bla\u0107 dzieci powsta\u0142ych w wyniku zap\u0142odnienia in vitro jako \u201eprodukt\u00f3w laboratoryjnych\u201d. Wolno jednak i trzeba zgodnie z prawd\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce zosta\u0142y one potraktowane<\/em> jak produkty laboratoryjne<\/em>. Nie da si\u0119 po prostu przeprowadzi\u0107 zap\u0142odnienia in vitro, nie stosuj\u0105c wobec ludzkich zarodk\u00f3w standard\u00f3w w\u0142a\u015bciwych procesowi produkcyjnemu b\u0105d\u017a hodowli: selekcji materia\u0142u wyj\u015bciowego, monitorowania procesu produkcyjnego, kontroli jako\u015bci. W miejsce zadanego przez prof. Roszkowskiego pytania o to, kto b\u0119dzie kocha\u0142 takie dzieci, nale\u017ca\u0142oby raczej zapyta\u0107: Czy godzi si\u0119 powszechnie stosowa\u0107 i finansowa\u0107 z pieni\u0119dzy publicznych procedury medyczne, w ramach kt\u00f3rych traktuje si\u0119 istoty ludzkie na pierwszym etapie ich istnienia w taki sam spos\u00f3b, w jaki traktuje si\u0119 wytwarzane\u00a0 w procesie produkcyjnym produkty?<\/p>\n Ks. Marian Machinek MSF<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Na kilka tygodni przed pocz\u0105tkiem roku szkolnego 2022\/2023 rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 burza wok\u00f3\u0142 podr\u0119cznika do nowego przedmiotu dla szk\u00f3\u0142 ponadpodstawowych. Ksi\u0105\u017cka prof. Wojciecha Roszkowskiego zatytu\u0142owana \u201eHistoria i tera\u017aniejszo\u015b\u0107\u201d ma wype\u0142ni\u0107 luk\u0119 w nauczaniu historii. Od wielu ju\u017c lat jedynie pobie\u017cnie uczono w szko\u0142ach historii najnowszej, a wi\u0119c historii powojennej, uwzgl\u0119dniaj\u0105cej czas g\u0142\u0119bokich przemian spo\u0142eczno-kulturowych drugiej po\u0142owy … <\/p>\n