"Cóż masz, czego byś nie otrzymał?" (1 Kor 4, 7)

Jedną z cech debatowania nad kwestiami teologicznymi, obecnych w dziełach św. Tomasza z Akwinu (szczególnie w „Sumie Teologicznej”), jest rzetelne i solidne  przedstawianie twierdzeń oponentów. Dopiero wtedy, gdy one w pełni dojdą do głosu, Akwinata przedstawiał własny punkt widzenia. Jakże odmienny od tego zwyczaju, pochodzącego z (rzekomo ciemnego) średniowiecza, bywa współczesny sposób prowadzenia dyskusji! Chcąc skrytykować czyjąś opinię, wykrzywia się twierdzenia oponenta, przejaskrawia je, koncentrując się na drugorzędnych wątkach lub zgoła na czymś, co wcale nie zostało wypowiedziane i czyni się z tego główny zarzut, aby tym łatwiej go odrzucić. W erze mediów społecznościowych właśnie te drugorzędne lub wręcz wcale nie wypowiedziane wątki stają się błyskawicznie falą, która zalewa adresata. Taki los spotkał niedawno księdza profesora Jerzego Szymika po opublikowaniu w Gościu Niedzielnym felietonu pod tytułem „List do młodego księdza”. Jestem stałym czytelnikiem Gościa i rozpoczynam jego lekturę zazwyczaj od najkrótszych tekstów. Od razu więc sięgnąłem do tekstu księdza profesora, a ponieważ mi się spodobał, pogratulowałem autorowi. Kiedy wybuchła burza medialna na jego temat, ze zdumieniem sięgnąłem po ten tekst ponownie. Czyżbym go aż tak opacznie zrozumiał?! Zacząłem szukać w nim treści, które zostały tak mocno skrytykowane. Gdzie jest w nim deprecjonowanie terapii psychologicznej (szczególnie w przypadku depresji wśród księży)? Gdzie jest pochwała cierpiętnictwa duchownych? Zadając sobie te pytania, coraz bardziej czułem się tak, jakby krytycy felietonu Księdza Profesora czytali jakiś inny tekst, niż ja.

Niezależnie jednak od echa, jakie wywołał felieton ks. Szymika, poruszony temat jest jak najbardziej ważny. Należy niemal do tematów kluczowych dla przyszłości Kościoła. Dyskusja dotyczy konkretnego kształtu katolickiego kapłaństwa.

Sam autor, zajmując w jednym z kolejnych numerów Gościa Niedzielnego stanowisko wobec fali krytyki, stwierdził jasno, że jakiekolwiek przeciwstawianie sobie terapii psychologicznej i uzdrowieńczego działania łaski Bożej jest pozbawione sensu. To oczywiste, że są sytuacje, w których kapłan musi sięgnąć po terapię. Wobec współczesnej mentalności, naznaczonej uprzedzeniami, hejtem i szyderstwami skierowanymi wobec Kościoła, a szczególnie księży, takie sytuacje stały się niestety częstsze. Dawna estyma, którą wspólnoty parafialne otaczały księży i kleryków, ustąpiła miejsca chłodnej rezerwie, a nierzadko otwartej wrogości. Mocno obciążające jest także to, że współcześni kandydaci do kapłaństwa noszą w sobie czasami doświadczenie rozbitej rodziny. Są nierzadko „sierotami rozwodowymi” lub też nie mają w ogóle doświadczenia dorastania w bezpiecznej przestrzeni więzi miłości, jaka łączy rodziców. Oznacza to głębokie zranienie, które osłabia, a nierzadko łamie moralny kręgosłup już w wieku dziecięcym, dlatego terapia może okazać się niezbędna. Jednak bez pomocy uzdrawiającej łaski Bożej każda terapia, a szczególnie taka, która bazuje wyłącznie na wzmocnieniu poczucia własnej wartości i wypracowania umiejętności komunikowania oczekiwań i roszczeń oraz egzekwowania własnych praw, nie tylko nie rozwiąże kapłańskich problemów, ale wręcz je pogłębi.

Jest jeszcze drugie pytanie, nie mniej istotne. Jest ono związane z fragmentem felietonu księdza Szymika, który wzbudził szczególnie gwałtowny sprzeciw i został okrzyknięty jako pochwała cierpiętnictwa: „Cierpienie jest dla Ciebie, miłość dla owiec – cokolwiek na ten temat myśli współczesna kultura terapeutyczna”. I znowu jest chyba oczywiste, że żaden kapłan nie szuka cierpienia i nie celebruje psychicznego i duchowego bólu. Kiedy jednak unikanie trudności i cierpienia staje się głównym celem, niemal stylem życia kapłana, porażka takiego życiowego projektu jest tylko kwestią czasu. Cierpienie jest wpisane w katolickie kapłaństwo właśnie dlatego, że jest ono kontrkulturowe. Nosi w sobie sprzeciw wobec kultury opartej na egocentrycznym skoncentrowaniu na własnych doznaniach, emocjach i pragnieniach. Bez gotowości bycia – jeżeli tak trzeba – znakiem sprzeciwu, oddania swojego życia na służbę Ewangelii, towarzyszenia ludziom w różnych sytuacjach, życie kapłańskie staje się puste i trudno się dziwić, że prowadzi to do przygnębienia, rozczarowania i zgorzknienia.

Jednym z kluczowych „kamieni obrazy” dla współczesnego społeczeństwa jest też  kwestia kapłańskiego celibatu. Nie brakuje głosów, które traktują to zobowiązanie jako główny powód spadającej liczby powołań kapłańskich, a także jako głębokie źródło kryzysów i depresji kapłanów. To oczywiste, że celibat był zawsze wyzwaniem dla każdego, kto chciał pozytywnie odpowiedzieć na głos Chrystusa. Do dawnych problemów, z jakimi musiał zmierzyć się każdy kapłan, doszły dziś nowe. Współcześni kandydaci do kapłaństwa dorastają w społeczeństwie, które przestało rozumieć i cenić tę formę życia i w ogóle – wartość czystości. Każde wezwanie do integracji seksualności, której niezbędnym elementem jest opanowanie popędu, traktowane jest jako objaw nienawiści do sfery seksualnej. I znowu: obok ważnej pomocy, jaką daje współczesna psychologia, to właśnie łaska Boża spełnia kluczową rolę w procesie wypracowania zdrowej postawy czystości.

Jedno w tej całej dyskusji jest jednak absolutnie kluczowe: zwornikiem, który nadaje sens starym i nowym problemom kapłańskiego życia i pozwala przezwyciężyć trudności jest zawsze żywa świadomość bycia powołanym przez Chrystusa. Ostatecznie moje kapłaństwo nie jest moim prywatnym pomysłem i projektem, ale pomysłem i projektem Chrystusa na moje życie, na który się zgodziłem. A On nie tylko powołuje, ale także uzdalnia.

Ks. Marian Machinek MSF

Wrześniowa wizyta Leona XIV we Francji zdumiała wielu obserwatorów. Spotkania z papieżem zgromadziły więcej wiernych, niż te, które odbyły się w czasie wizyty we Francji jego poprzednika, Benedykta XVI w 2008 r. W czasie spotkań z Leonem XIV potwierdziło się to, co przez ostatnie dekady zauważają obserwatorzy społeczeństwa francuskiego. Można odnieść wrażenie, że istnieją dwie diametralnie różniące się od siebie Francje. Jedna to ta, która tak rygorystycznie przestrzega zasady neutralności (laïcité) państwa, że zakazuje pracującym jako nauczyciele w szkołach publicznych księżom i siostrom zakonnym występować w sutannie lub habicie; która każe przenosić krzyże z miejsc publicznych na teren kościelny; która w 2024 r. wpisała do swojej konstytucji prawo do aborcji, a w 2026 r. zalegalizowała eutanazję oraz medycznie wspomagane samobójstwo, nazywając te ostatnie dwie procedury „pomocą w umieraniu” (aide à mourir). Ale jest też druga Francja, w której liczba chrztów nastoletniej młodzieży i osób dorosłych przekroczyła w 2025 r. siedemnaście tysięcy; w której powstają coraz to nowe wspólnoty życia ewangelicznego; która gromadzi na spotkaniach z papieżem Leonem XIV łącznie ok. 1,5 miliona osób. Czytaj dalej „Dwie Francje”

Dawna rzymska sentencja: Mater semper certa est („Matka zawsze jest pewna”) wyrażała powszechne przekonanie, na którym opierało się prawo rzymskie. O ile tożsamość ojca mogła być niepewna, to w odniesieniu do matki sprawa była jasna: matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Zasada ta, wpisana również do obowiązującego w Polsce  Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 61⁹), zupełnie nie przystaje do procederu surogacji, czyli macierzyństwa zastępczego. Dyskusję na ten temat rozpala na nowo fakt, że jeden z sąsiadujących z Polską krajów uchodzi za zagłębie surogacji. Chodzi o Ukrainę, będącą krajem, w którym – po Stanach Zjednoczonych – zawieranych jest najwięcej umów dotyczących macierzyństwa zastępczego. Kobiety w wieku reprodukcyjnym są wynajmowane przez niepłodne pary (najczęściej z Chin oraz krajów zachodnich), by za wynagrodzeniem pozwoliły się zapłodnić w ramach procedury zapłodnienia in vitro, donosiły i urodziły dzieci, które później zostają przekazane zamawiającym. Liczba dzieci urodzonych w wyniku surogacji na Ukrainie sięga 2 – 2,5 tysięcy rocznie. Jak się okazuje, mimo trwającej wojny skala surogacji w 2026 r. na Ukrainie powróciła do rozmiarów sprzed rosyjskiej inwazji. Co więcej, ukraińskie kliniki próbują propagować surogację w naszym kraju. Wprawdzie zapowiadana na 12–13 września 2026 r. w Warszawie konferencja działającej w Kijowie prywatnej kliniki rozrodu BioTexCom, promującej surogację, nie odbyła się wskutek protestów wielu środowisk, jednak sam fakt wyjścia z taką propozycją musi być uznany za znak alarmowy. Czytaj dalej „Niby-Matki”

Pobyt na plaży w upalny sierpniowy dzień wraz z kąpielą w chłodnej morskiej wodzie może niewątpliwie dostarczyć wiele przyjemności. Plaża jest w wielu kulturach (i w ich językach!) symbolem letniego wyluzowania, zwolnienia tempa i odnawiającego ciało i ducha relaksu. Dla kogoś jednak, kto lubi obserwować zachowania spotykanych ludzi, pobyt na plaży może również uświadomić głęboką zmianę w odniesieniu współczesnego człowieka do własnego ciała. I nie chodzi wcale o coraz bardziej skąpe stroje plażowe lub nawet ich całkowity brak, ale o sposób, w jaki ludzie zaczęli traktować swoje ciało, a ściślej rzecz biorąc – jego powierzchnię. Nie można oprzeć się wrażeniu, że nagie ciało stało się rodzajem żywego reklamowego bilbordu, na którym prezentowane są różnego rodzaju obrazy i przesłania w formie tatuaży. Nierzadko chodzi już nie tylko o jakieś pojedyncze motywy wytatuowane na skórze, ale o cykle obrazów i przedstawień pokrywające całe kończyny, a czasem nawet cały korpus wraz z szyją i twarzą. Tatuaż, który kiedyś był znakiem rozpoznawczym ludzi morza, symbolem przynależności do subkultur i grup chuligańskich czy też środowisk więziennych, stał się dziś szeroko rozpowszechnioną modą. Do jego popularyzacji przyczynił się niewątpliwie sposób, w jaki prezentuje swoje ciało niemal cała śmietanka towarzyska: sportowcy, artyści, celebryci. Wymyślne, niekiedy wielobarwne tatuaże stały się w tych środowiskach synonimem oryginalności i wyzwolenia z wszelkich konwenansów. Czytaj dalej „Na plaży wśród tatuaży”

Po raz kolejny w swojej dwutysiącletniej historii jedność Kościoła została rozdarta przez schizmę. Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X (którego członkowie, od nazwiska swojego założyciela, arcybiskupa Marcela Lefebvra, zwani są potocznie lefebrystami) zdecydowało się na wyświęcenie czterech swoich kapłanów na biskupów, mimo wielokrotnych napomnień i ostrzeżeń ze strony Stolicy Apostolskiej. Zgodnie z obowiązującym prawem kanonicznym wyświęcenie biskupów bez zgody Stolicy Apostolskiej i papieskiego mandatu oznacza faktyczne zerwanie jedności z Kościołem katolickim. Nie jest to pierwszy taki przypadek w historii tego powstałego po Soborze Watykańskim II środowiska, które zanegowało soborowe dokumenty, m.in. konstytucję o Liturgii Świętej Sacrosanctum Concilium, deklarację o stosunku Kościoła katolickiego do religii niechrześcijańskich Nostra aetate czy też dekret o wolności religijnej Dignitatis humanae oraz całe posoborowe nauczanie Magisterium Kościoła. Już w 1988 r. abp Lefebvre wyświęcił czterech kapłanów na biskupów, co sprowadziło na nich karę ekskomuniki. W geście dobrej woli papież Benedykt XVI zdjął w 2009 r. tę ekskomunikę i dążył do osiągnięcia pojednania tego środowiska z Kościołem. Czytaj dalej „Schizma”

Podczas gdy papież Franciszek nadał swojej wydanej w 2015 r. „ekologicznej” encyklice Laudato si podtytuł „W trosce o wspólny dom”, podtytuł wydanej w 2026 r. pierwszej encykliki Leona XIV Magnifica humanitas brzmi: „O trosce o osobę ludzką w dobie sztucznej inteligencji”. W całej encyklice papieża Leona ludzka osoba, jej godność,  oraz jej integralny (a nie tylko chwilowy) dobrostan stanowią podstawowy i normatywny punkt odniesienia. Struktura encykliki osnuta jest na biblijnym motywie budowy miasta, które jest symbolem ludzkiego społeczeństwa. Budowie wieży Babel, będącej synonimem społeczeństwa konstruowanego bez Boga i opartego jedynie na pysze oraz wierze w ludzkie możliwości, pozwalające „sięgnąć nieba” (por. Rdz 11, 1-9), przeciwstawiona zostaje odbudowa Jerozolimy za czasów Nehemiasza (Ne 2-6), który dzieło odbudowy odnosi do Boga, poprzedzając je modlitwą i postem, a następnie „nie narzuca rozwiązań z góry. Zwołuje rodziny, każdej powierza odcinek muru do odbudowy” (MH 8). Te dwa podejścia Leon odnosi do współczesnego zadania jakim jest budowanie prawdziwie ludzkiego społeczeństwa w dobie sztucznej inteligencji. Czytaj dalej „O wspaniałym człowieczeństwie”

W trakcie zwołanego przez papieża Franciszka i zakończonego w 2024 r. synodu o synodalności powołano dziesięć grup roboczych, które miały działać także po zakończeniu synodu i opracować dalsze wytyczne. Ogłoszenie w maju 2026 r. raportu i wytycznych Synodalnej Grupy Roboczej nr 9 wywołało niemałe poruszenie w całym Kościele. Prace tej grupy koncentrowały się na wypracowaniu kryteriów teologicznych i synodalnej metodologii służącej wspólnemu rozeznawaniu pojawiających kwestii doktrynalnych, pastoralnych i etycznych. Raport składa się z trzech części. W pierwszej a nich jest mowa o zmianie paradygmatu w kontekście misji Kościoła. Druga część dotyczy ukierunkowania pastoralnego oraz dróg rozeznania w praktyce synodalnej. Już w tych dwóch blokach pojawiają się sformułowania w swej wieloznaczności problematyczne. Chodzi o takie zabiegi, jak np. rezygnację ze sformułowania „kwestie kontrowersyjne” i zastąpienie go wyrażeniem „pojawiające się kwestie”. Zabieg ten może sugerować, że prawdziwa kontrowersja (czyli zderzenie dwóch odmiennych spojrzeń na jakieś zagadnienie) nie istnieje, pojawia się jedynie pewne otwarte pytanie, na które należy znaleźć pragmatyczną odpowiedź. Można też zapytać, jak się odnosi wielokrotnie przywoływana zmiana paradygmatu do podstawowych przekonań – nie tylko doktrynalnych, ale i moralnych – płynących z wiary. Odpowiedź na te wstępne wątpliwości znajduje się w trzeciej części raportu, która dotyczy synodalnego sposobu rozwiązania problemów na przykładzie dwóch „pojawiających się zagadnień”. Są nimi doświadczenie wierzących odczuwających pociąg seksualny do osób tej samej płci oraz doświadczenie dotyczące kwestii wyrzeczenia się przemocy (non violence). Czytaj dalej „Raport Synodalnej Grupy Roboczej nr 9”

Listy Konferencji Episkopatu Polski kierowane do wiernych pozostają często bez echa, a jeśli kogoś irytują, to są to zazwyczaj etatowi krytycy wszystkiego, co katolickie. Jednak chyba nawet sygnatariusze Listu Konferencji Episkopatu Polski z okazji 40. rocznicy wizyty Jana Pawła II w rzymskiej Synagodze Większej nie przypuszczali, że wywoła on aż taką medialną burzę i poruszenie, i to w środowiskach wiernych katolików. I rzeczywiście, trudno byłoby bronić tego, że został odczytany tuż przed świętami Wielkanocnymi i że jego treść jest tak podatna na błędne interpretacje. Zawarte w nim zaproszenie do odwiedzenia synagog, zważywszy nie tylko ich znikomą liczbę, ale także – tam, gdzie są czynne – towarzyszące korzystaniu z nich środki bezpieczeństwa, trzeba uznać za kuriozalne. Nie sposób także nie dostrzec pewnej rażącej asymetrii. Irytujące jest wspominanie antysemityzmu w czasie, gdy słowo to bywa nierzadko wykorzystywane jako jedyna odpowiedź na najmniejszą nawet krytykę postępowania władz izraelskich i działań armii izraelskiej w strefie Gazy i w Libanie czy też nauki radykalnych odłamów judaizmu. Czytaj dalej „Żydzi będą zbawieni bez Chrystusa?”

Lektura trzytomowego Dziennika więziennego kardynała George’a Pella, który w polskim tłumaczeniu został opublikowany przez Dom Wydawniczy Rafael, nie jest łatwa. Dziennik pokazuje konsekwencje oskarżenia kard. Pella o przestępstwa na tle seksualnym, których – jak się finalnie okazało – nie popełnił. Cztery lata publicznych oskarżeń i ponad roczny pobyt w więzieniu były doświadczeniem, które odcisnęło mocny ślad na życiu duchowym Pella, ale nie zdołało go złamać.   Czytaj dalej „„Dziennik więzienny” kardynała Pella”

Tam, gdzie śpiewa się jeszcze niedzielne nieszpory z psalmami w dawnych tłumaczeniach Franciszka Karpińskiego z XVIII w., wybrzmiewa także ten fragment z psalmu 111, 9b-10: „Imię ma straszne i pełne świętości, a bojaźń Boża początkiem mądrości”. Przez całe wieki myśl o tym, że należy mieć respekt przed Bogiem żywym, była dla ludzi życiową busolą i punktem odniesienia. Pozwalała podnieść się z porażek i powrócić do wiary po błąkaniu się po bezdrożach. Czasami, na krawędzi życiowej katastrofy, pozwalała uniknąć fatalnych błędów i ciężkich grzechów. Dzisiaj najczęściej komentarz do tego wersu z psalmu 111 rozpoczyna się od powiedzenia, że Boga nie należy się bać, bo jest przecież dobry. Od tego hasła, które – w zależności od tego, jak się je rozumie – może być tak samo prawdziwe, jak i kompletnie fałszywe, rozpoczyna się bagatelizowanie Boga i życie tak, jakby On wcale nie istniał. Być może jest to jedna z głównych przyczyn tego, że współczesny człowiek przestał bać się Boga, ale za to – poza Bogiem – boi się wszystkiego. Czytaj dalej „„… a bojaźń Boża początkiem mądrości””